ΤΟΠΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ   

Κάθε χωριό της κεντρικής και ορεινής Νάξου έχει τη δική του ιστορία και τις δικές του ομορφιές. Οι εναλλασσόμενες, πλούσιες αντιθέσεις σε ολόκληρη τη διαδρομή εντός της ναξιώτικης ενδοχώρας θα σας μαγέψουν.

   Αφήνοντας πίσω σας την πεδινή Νάξο και μόλις 15 χιλιόμετρα από τη Χώρα αντικρίζετε το ελαιόφυτο λεκανοπέδιο της Τραγαίας. Χιλιάδες ιερά δέντρα και ανάμεσά τους τα χωριά της κεντρικής Νάξου που αξίζει να επισκεφτείς. Ο Δαμαριώνας, η Βουρβουριά, ο Δαμαλάς, το Τσικαλαριό, ο Χείμαρρος, το Χαλκί, οι Ακάδημοι, το Κεραμί, το Μετόχι, ο Καλόξυλος, τα Μονίτσια. «Μυστράς των Κυκλάδων» έχει ονομαστεί η περιοχή από το πλήθος των εκκλησιών, κυρίως βυζαντινών, που βρίσκονται σ’ αυτήν. Στο χώρο δεσπόζουν επίσης αρκετοί πύργοι.

   Πριν μπείτε στο λεκανοπέδιο της Τραγαίας αν στρίψετε προς τη νότια πλευρά θα καταλήξετε στην Αγιασσό και στο Πυργάκι (όρμοι που ανήκουν διοικητικά στο Δαμαριώνα).

   Στους πρόποδες του Ζα χτίστηκε και αναπτύσσεται οικιστικά και εμπορικά το Φιλώτι, το μεγαλύτερο χωριό των Κυκλάδων. Κύρια ασχολία των κατοίκων η κτηνοτροφία και γι’ αυτό μην παραλείψετε να προμηθευτείτε αρσενικό τυρί (κεφαλοτύρι), ανθότυρο, ξινότυρο, μυζήθρα.

    Ο Δανακός είναι ένα μικρό χωριό ανάμεσα στο Φιλώτι και την Απείρανθο με πλούσια νερά. Λίγο πιο πάνω από το χωριό βρίσκεται το μοναστήρι του Φωτοδότη Χριστού, που χτίστηκε, σύμφωνα με την παράδοση, από την αυτοκράτειρα Ειρήνη. Παλιότερα ήταν μετόχι της μονής του Αγ. Ιωάννη της Πάτμου.

    Διασχίζοντας το όρος Φανάρι, στους ανατολικούς του πρόποδες αντικρίζουμε την Απείρανθο. Ξακουστό χωριό της Νάξου χάρη στην αρχιτεκτονική του, τα μουσεία, τη μουσική, την υφαντική τέχνη.

    Οικισμός της Απειράνθου είναι η Μουτσούνα. Όρμος φόρτωσης της σμύριδας, εκεί βρίσκονται οι κεντρικές εγκαταστάσεις του εναέριου και οι αποθήκες σμύριδας.

   Η Μονή ονομάζεται και «μπαλκόνι της Νάξου», εξαιτίας της θέας που έχει. Θεωρείται ότι πήρε αυτό το όνομα από τη μονή της Παναγίας Δροσιανής που ήταν παλιότερα καθολικό μοναστήρι.

   Συνεχίζοντας τη διαδρομή προς την ορεινή Νάξο θα συναντήσετε την εκκλησία του Σταυρού (σταυροδρόμι ανάμεσα στην Απείρανθο, τη Μονή, την Κόρωνο και την Κεραμωτή) με εκπληκτική θέα προς το πέλαγος. Στα δυτικά, στο βάθος της λαγκαδιάς βρίσκεται η Κεραμωτή μέσα στη βλάστηση, αποτέλεσμα των τρεχούμενων νερών.

   Λίγα χιλιόμετρα πριν την Κόρωνο είναι οι δρόμοι που οδηγούν στο Λυώνα, παραθαλάσσιο οικισμό της Κορώνου, στην Παναγιά την Αργοκοιλιώτισσα, ένα πανναξιακό προσκύνημα και στα ορυχεία της σμύριδας.

   Η Κόρωνος είναι χτισμένη σε μια κοιλάδα στους ανατολικούς πρόποδες του όρους Κόρωνος, όπου βρίσκεται και το Κακό Σπήλιο, στο οποίο, σύμφωνα με την παράδοση, λατρευόταν ο θεός Πάνας.

   Απέναντι από την Κόρωνο, μέσα στα δέντρα, είναι χτισμένο το Σκαδό όπου λειτουργεί το Γυμνάσιο της ορεινής Νάξου.

   Η Μέση είναι ένα μικρό χωριό στο δρόμο που ενώνει το Σκαδό με τον Απόλλωνα. Μια στάση στον Πλάτανο με το τρεχούμενο νερό θα σας δροσίσει.

   Η Κορωνίδα (Κωμιακή), χτισμένη σε περίπου 700 μ. υψόμετρο, έχει δροσιά ακόμη και τις πιο ζεστές καλοκαιρινές μέρες. Απέχει 43 χιλιόμετρα από τη Χώρα. Έχει πολλές καλλιέργειες γύρω από το χωριό και στους οικισμούς της με αμπέλια – ονομαστό το Κωμιακίτικο κρασί – φρουτόδεντρα, ελιές και κηπευτικά.

   Ο Απόλλωνας είναι ένας από τους παραθαλάσσιους οικισμούς της Κορωνίδας με μεγάλη τουριστική ανάπτυξη κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Εκεί υπάρχει ο μεγαλύτερος μισοτελειωμένος κούρος.

   Επιστρέφοντας στη Χώρα από τη Β.Δ. πλευρά του νησιού θα συναντήσετε τον πύργο της Αγιάς, που μετά από πυρκαγιά έχει σχεδόν καταστραφεί, το μοναστήρι της Αγιάς ανάμεσα στα πλατάνια και τα τρεχούμενα νερά, το μοναστήρι της Φανερωμένης και αρκετούς πανέμορφους όρμους για κολύμπι και ψάρεμα.