Ακολουθούν περιγραφές για κάποιες επιλεγμένες περιπατητικές – πολιτιστικές διαδρομές του νησιού, στις οποίες αναμένεται στα επόμενα χρόνια να γίνουν έργα αποκατάστασης – ανάδειξης και σήμανσης. Για ασφάλεια οι περιπατητές συστήνεται να αναζητήσουν:

-οδηγούς περιπατητικού τουρισμού, που υπάρχουν στα αγγλικά / γερμανικά, όπως οι: “Naxos and the Small Cyclades: Walking the Greek Islands” των Christian Ucke και Dieter Graf, καθώς  και «Naxos” των Dirk Schonrock & Eberhard Fohrer

A) Στην Κεντρική Νάξο : διαδρομές του Βυζαντινού Πάρκου

1.    Προτεινόμενη Διαδρομή: Ακαδήμοι – Χαλκί – Μονοίτσια – Καλόξυλος - Κεραμί – Μετόχι – Χαλκί . 2 ώρες. Μέτρια δυσκολία. 4,5 χλμ.

Αυτή η διαδρομή είναι ιδιαίτερα θελκτική γι' αυτούς που ενδιαφέρονται για την Τέχνη και την Ιστορία. Ο απλός αυτός περίπατος διασχίζει τα πλέον ιστορικά σημεία της Κεντρικής Νάξου, κυρίως Βυζαντινές Εκκλησίες και μεσαιωνικούς Πύργους. Οπωσδήποτε, περπατώντας μέσα στους οικισμούς θα επισημάνετε επίσης διάφορους τύ­πους αρχιτεκτονικής, τόσο παραδοσιακούς όσο και τον νεοκλασικό.

2.    Προτεινόμενη Διαδρομή : Χαλκί – Τσικαλαριό – Χείμαρρος – Δαμαλάς - Δαμαριώνας. 3 ώρες. Μέτρια δυσκολία. 6,5 χλμ.

Ξεκινώντας από ένα παλιό μονοπάτι ανάμεσα στα ελαιόδεντρα, το τοπίο μεταμορφώνεται σε σεληνιακούς μοναχικούς βράχους, με την έξαρση του Απάνω Κάστρου στο κέντρο, που καταλαμβάνεται από αρκετές εκκλησίες και τα απομεινάρια μιας οχυρής περιοχής από την αρχαιότητα μέχρι την εποχή των Ενετών. Από την κορυφή αυτή, το πανόραμα μας αποκαλύπτει το νοτιοδυτικό τμήμα του νησιού και η θάλασσα. Από δω επιστρέφετε στα θαυμάσια χωριά του Χειμάρρου, της Βουρβουριάς και του Δαμαριώνα, απ' όπου μια άλλη θαυμάσια όψη της Κεντρικής Νάξου σας περιμένει.

3.    Προτεινόμενη Διαδρομή : Καλόξυλος – Μονή –Μονίτσια –Χαλκί. 2:30 ώρες. Μέτρια δυσκολία. 5 χλμ

Η διαδρομή έχει ιδιαίτερο φυσικό κάλος και αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον. Το πρώτο τμήμα της διαδρομής, από τον Καλόξυλο στη Μονή, προσφέρει τα κυριότερα δείγματα της χαρακτηριστικής βλάστησης της Κεντρικής Νάξου. Κατηφορίζοντας από τη Μονή στο Χαλκί, θα έχετε η δυνατότητα να επισκεφθείτε διαφορετικές βυζαντινές εκκλησίες -ανάμεσα τους την πολύ γνωστή Παναγία Δροσιανή-  και μερικούς νερόμυλους. Η διαδρομή μας τελειώνει στο Χαλκί, όπου μπορείτε να επισκεφθείτε τους δύο Πύργους και το Αποστακτήριο του Κίτρου.

B) Στην Ορεινή Νάξο: Διαδρομές στις περιοχές των σμυριδωρυχείων και των αναβαθμίδων

 1) Προτεινόμενη Διαδρομή : Απεράθου – Αγία Κυριακή,  1:30 ώρες. Μέτρια δυσκολία. 3,5 χλμ .

Το μονοπάτι της Αγίας Κυριακής είναι το πιο παλαιό και καλύτερα διατηρημένο μονοπάτι της περιοχής, λιθόστρωτο σκαλωτό κατά μεγάλο τμήμα, με κομμάτια σκιερά ανάμεσα στους ορεινούς όγκους της περιοχής. Η Αγία Κυριακή μικρός ναός του 9^ου  αιώνα έχει αναφερθεί αρκετά σε μελέτες για τα Βυζαντινά μνημεία της Νάξου κύρια για την ανεικονική της διακόσμηση που την τοποθετούν στην περίοδο της εικονομαχίας. Πανοραμική η θέα από την Αγία Κυριακή στη γύρω περιοχή από τα γκρεμνά του Καλυβά και τον Προφήτη Ηλία μέχρι τον όρμο της Μουτσούνας και του Αζαλά

Το μονοπάτι συνεχίζει μετά την Αγία Κυριακή και καταλήγει στα ορυχεία της σμύριδας στη περιοχή της Καλλονής. Σε μικρή απόσταση περνά ο εναέριος σιδηρόδρομος μεταφοράς της σμύριδας για τη Μουτσούνα.

2) Προτεινόμενη διαδρομή : Κόρωνος – Σκαδό –1:15 ώρες. Μέτρια δυσκολία. 2,7 χλμ .

Μια πολύ ενδιαφέρουσα διαδρομή της περιοχής, στην οποία μπορείτε να ανακαλύψετε χαρακτηριστικά σημεία του ορεινού τοπίου με τις αναβαθμίδες, όπως η γεωργία, οι καλά διατηρημένες πεζούλες, η βλάστηση που αναπτύσσεται στην κοιλάδα με τις αναβαθμίδες, οι λινούδες (πατητήρια) που χρησιμοποιούνταν στην παραγωγή κρασιού, το νερό και ένα από τα παλιότερα σύμβολα της τοπικής οικονομίας, τους νερόμυλους.

3) Προτεινόμενη διαδρομή: Κορωνίδα – Απόλλωνας 1:30 ώρες. Μέτρια δυσκολία. 3,4 χλμ .

Το μονοπάτι ξεκινάει από το ορεινό αγροτικό χωριό Κορωνίδα (ή Κωμιακή) και καταλήγει κατηφορίζοντας επί του επαρχιακού δρόμου λίγο πριν τον Απόλλωνα.  Στο μεγαλύτερο τμήμα του κυλάει ανάμεσα σε πεζούλες με αμπέλια, ελιές, λαχανικά και φρούτα, καθώς και βοσκοτόπια για κατσίκια ή πρόβατα. Σημεία της διαδρομής προσφέρουν εξαιρετική θέα προς τα γύρω βουνά και το λιμάνι του Απόλλωνα. Το μονοπάτι συναντά επίσης το ρέμα, προσφέροντας σκιά και σημεία για ξεκούραση και για να απολαύσει κανείς την βλάστηση.

4) Προτεινόμενη διαδρομή: Αγ.  Μαρίνα Δανακού– Κορυφή Ζα 3 ώρες. Έντονη διαδρομή. 5 χλμ.

Η διαδρομή αυτή σας δίνει την ευκαιρία να φτά­σετε στην ψηλότερη κορυφή της Νάξου και των Κυκλάδων: όρος Ζας (1004 μ.). Από εκεί μπορείτε να αναγνωρίσετε τα γύρω νησιά, και σε μια εξαι­ρετικά καθαρή μέρα, μπορείτε να δείτε μέχρι τη Μικρά Ασία. Προτείνουμε να βρίσκεστε στην Κορυφή πριν την ανατολή. Η κάθοδος περνά κοντά από τη Σπηλιά του Ζα, όπου σύμφωνα με μια παραλλαγή της μυθολογίας, ο Δίας έζησε τα παιδικά του χρόνια.