ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ  ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ – ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ

Συντάκτης : Στέλιος Ευριπιώτης – Μαθηματικός

            Η βιομηχανική εποχή, που κορυφώνεται τις τελευταίες δεκαετίες του 20^ου αιώνα, επινόησε και δημιούργησε ένα ασύλληπτο αριθμό μέσων και προϊόντων σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας. Αξιοποιώντας νέες επιστημονικές ανακαλύψεις κατασκεύασε εργαλεία και μηχανές με κύριο στόχο τη μαζική παραγωγή έργου και βέβαια την αναβάθμιση των συνθηκών διαβίωσης του ανθρώπου. Έτσι, γεννήθηκε, και γιγαντώνεται ακατάπαυστα, ο λεγόμενος τεχνολογικός τομέας, που όχι μόνο περιορίζει βαθμιαία την ανθρώπινη συμμετοχή στην παραγωγική διαδικασία, αλλά ήδη τείνει με γοργούς ρυθμούς να την υποκαταστήσει, αναπτύσσοντας δική του “κρίση και λογική”.

Μέσα σε αυτήν την κοινωνία της αφθονίας η καταιγιστική παρότρυνση της τεχνολογίας της διαφήμισης, υποτάσσει  την ανθρώπινη ματαιοδοξία, υποβάλλει πλαστές ανάγκες στον ευήκοο δέκτη και τον σπρώχνει στην αλόγιστη κατανάλωση αγαθών, στη γνωστή μας υπερκατανάλωση . Ένα τέτοιο καταναλωτικό μοντέλο σε συνδυασμό με την αλματώδη αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού, ιδιαίτερα στις αναπτυσσόμενες χώρες, δημιουργεί ραγδαία αύξηση των απορριμμάτων και πολλαπλασιάζει τη δυσκολία διαχείρισής τους.

Εκτιμάται ότι το συνολικό βάρος των στερεών απορριμμάτων στην Ελλάδα ανέρχεται  στους 4,8 εκατομμύρια τόνους ετησίως, ενώ στη Νάξο το αντίστοιχο ποσό ξεπερνάει τους 7.000 τόνους. Έτσι, η κατά κεφαλή ετήσια παραγωγή απορριμμάτων στην Ελλάδα είναι υψηλή και ανέρχεται περίπου στα 440 κιλά, έναντι των 300 κιλών που αποτελεί τον επιδιωκόμενο ευρωπαϊκό στόχο..

            Η διαχείριση των απορριμμάτων αποτελεί ένα από τα συνθετότερα και τα πλέον δυσεπίλυτα σύγχρονα προβλήματα του πλανήτη, καθώς, εκτός από τον διαρκώς αυξανόμενο όγκο τους, τα χαρακτηρίζει η επικινδυνότητά τους για την δημόσια υγεία και άρα η αμεσότητα στην αντιμετώπισή τους.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, μια ολοκληρωμένη διαχείριση των Αστικών Στερεών Αποβλήτων (ΑΣΑ) οφείλει να απαντά ικανοποιητικά στους επόμενους επιμέρους

στόχους :

1. Μείωση του όγκου τους                    
2. Ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων
3. Μεγιστοποίηση των ωφελημάτων  

Είναι βέβαιο πάντως, ότι οι παραδοσιακές μέθοδοι διαχείρισης της ανεξέλεγκτης ταφής ή της ελεύθερης καύσης δεν συνιστούν ολοκληρωμένη διαχείριση. Πράγματι :

è Για τις 1300 ανεξέλεγκτες χωματερές, εκ των οποίων 3 στη Νάξο,  που ακόμη λειτουργούν παράνομα στη Χώρα μας, η  Ελλάδα έχει δεσμευτεί να κλείσουν ως το 2008. Ωστόσο, σε καμία απ’ αυτές δεν παρατηρείται μείωση του όγκου των ΑΣΑ, ενώ σε όλες υφίστανται οι κίνδυνοι ρύπανσης της ατμόσφαιρας και μόλυνσης του υδροφόρου ορίζοντα, χωρίς να προκύπτουν κανενός είδους ωφελήματα.

è Αντίθετα, στην ελεύθερη καύση έχουμε μεν δραστική μείωση του όγκου τους, αλλά όμως μεγιστοποιούνται οι επιπτώσεις σε μόλυνση στην ατμόσφαιρα και την ανθρώπινη υγεία, ενώ δεν διακρίνονται άλλου είδους ωφελήματα.

1.  Μείωση του όγκου των ΑΣΑ

     Η μείωση των στερεών αποβλήτων καθιστά ευκολότερη την διαχείρισή τους και αποτελεί κυρίαρχο στόχο για όλες τις διαχειριστικές μεθόδους. Η ιδέα αυτή ενισχύθηκε και από την διαπίστωση ότι «κάποια από τα σκουπίδια δεν είναι άχρηστα».

Πράγματι, το χαρτί, το γυαλί, το μέταλλο, ορισμένα πλαστικά, το καουτσούκ, τα οργανικά απορρίμματα κ.α. μπορούν, με την κατάλληλη διεργασία, να επανέλθουν στην αγορά και να ξαναχρησιμοποιηθούν ως καινούργια. Σημειώθηκε όμως περαιτέρω ενίσχυση της ιδέας, όταν οι ειδικοί διαπίστωσαν ότι, πέραν της κατ’ όγκο μείωσης των απορριμμάτων, η συγκεκριμένη διεργασία εξασφαλίζει πλείστα όσα άλλα πλεονεκτήματα, με κυρίαρχο εκείνο της εξοικονόμησης φυσικών πόρων.

            Η συγκεκριμένη διαδικασία με στόχο τη μείωση των απορριμμάτων μπορεί να εφαρμοστεί τόσο στην πηγή των σκουπιδιών (νοικοκυριά), όσο και κατά την διάρκεια της τελικής διαχείρισης. Απαιτείται όμως πρωτίστως η διεξοδική πληροφόρηση του πολίτη, αλλά και η αβίαστη βούλησή του να αλλάξει παγιωμένες αντιλήψεις τόσο στην καθημερινότητά του όσο και στην στοχαστική του θεώρηση.

Πρακτικά, οι διαδικασίες μείωσης των απορριμμάτων είναι τέσσερις και αποδίδονται με τους όρους : Η Πρόληψη (λελογισμένη κατανάλωση), η Επαναχρησιμοποίηση, η Ανακύκλωση και η Κομποστοποίηση  (λιπασματοποίηση) :

α)  Η λελογισμένη κατανάλωση.  Η αφθονία, η ποικιλία και η ελκυστικότητα των προϊόντων, η καταιγιστική τους προβολή από τα έντυπα και τα ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης, αλλά και το κοινωνικό μας γίγνεσθαι, δημιουργούν στον σημερινό καταναλωτή πολλές πλαστές και υποβολιμαίες ανάγκες σύμφωνα με τις οποίες και συμπεριφέρεται. Αυτό μοιραία οδηγεί σε μια αλόγιστη κατανάλωση αγαθών, την γνωστή μας υπερκατανάλωση προϊόντων, η οποία τα τελευταία κυρίως χρόνια τείνει να πάρει τη μορφή μάστιγας. Η συγκεκριμένη κοινωνική συμπεριφορά της υπερκατανάλωσης, όχι μόνον αυξάνει  την ποσότητα των απορριμμάτων σε 1,48 κιλά ανά ευρωπαίο πολίτη την ημέρα, από τα 0,95 κιλά το 1997, αλλά και μειώνει με απίστευτους ρυθμούς τα πεπερασμένα αποθέματα των κύριων φυσικών μας πόρων, όπως είναι το νερό, τα ορυκτά και το υγιές περιβάλλον. Επιβάλλεται, λοιπόν, μια αλλαγή

στην αγοραστική μας συμπεριφορά με στόχο τη λελογισμένη κατανάλωση, η οποία  να στηρίζεται στις πραγματικές μας ανάγκες και να σέβεται το γήινο οικοσύστημα.

β)  Η επαναχρησιμοποίηση. Η διαδικασία αφορά κυρίως κάποιες συσκευασίες, που η σταθερή σύστασή τους επιτρέπει να χρησιμοποιηθούν ως έχουν περισσότερες των μια φορές, πριν καταλήξουν ως άχρηστα στις χωματερές. Στην κατηγορία αυτή υπάγονται π.χ. τα γυάλινα μπουκάλια νερού, κρασιού, μπύρας ή αναψυκτικών, ορισμένα μεταλλικά κουτιά κ.α. Η διαδικασία αυτή πρέπει και μπορεί να γενικευτεί και σε άλλες συσκευασίες, αρκεί η επίσημη πολιτεία να θεσπίσει κίνητρα, ώστε οι βιομηχανίες να προωθούν στην αγορά συσκευασίες εύκολα ανακυκλώσιμες, με δυνατότητα πολλαπλής χρήσης, αλλά και να μεριμνούν για την ανάκτηση των ήδη χρησιμοποιημένων. Το μέτρο έχει εφαρμοστεί σε μεγάλες Ευρωπαϊκές χώρες (Γαλλία, Γερμανία κ.α.) με απόλυτη επιτυχία και τα αποτελέσματα στο τομέα της μείωσης του όγκου των αποβλήτων, αλλά  και της εξοικονόμησης φυσικών πρώτων υλών ή ενέργειας, είναι ενθαρρυντικά. Παρόλα αυτά, η κινητοποίηση που έγινε την τελευταία 10ετία διεθνώς κατά της πλαστικής σακούλας των Super Markets, φαίνεται να μην άγγιξε καθόλου την μονολιθική Ελληνική πραγματικότητα.        

γ)  Η ανακύκλωση. Είναι η διαδικασία της ξεχωριστής συλλογής και επεξεργασίας ορισμένου τύπου απορριμμάτων με σκοπό την επαναχρησιμοποίηση τους. Οι τύποι των απορριμμάτων που μπορούν να ανακυκλωθούν συνιστούν μια τεράστια λίστα στην οποία διακρίνουμε :

Το χαρτί, το γυαλί, το μέταλλο, το αλουμίνιο, το πλαστικό, τις μπαταρίες, τα ορυκτέλαια, τις ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές, τα κινητά τηλέφωνα κ.α. Η ανακύκλωση ως καθημερινή πρακτική είναι σήμερα ιδιαίτερα σημαντική,  γιατί όχι μόνον μειώνει τον όγκο των απορριμμάτων τουλάχιστον κατά 35%, αλλά και εξοικονομεί πολύτιμους φυσικούς πόρους (δάση, ορυκτά, νερό κ.α.), ενώ παράλληλα μειώνει την κατανάλωση ενέργειας και την εξάρτησή μας από το πετρέλαιο, εξοικονομεί συνάλλαγμα, προστατεύει το περιβάλλον και δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας.

Αυτά τα περιβαλλοντικά και οικονομικά οφέλη, που προκύπτουν από την ανακύκλωση 4 υλικών επιβεβαιώνουν τα παρακάτω ποσοστά :

Αλλά και τα οφέλη σε πρώτες ύλες είναι εντυπωσιακά, αφού με την ανακύκλωση ενός τόνου χαρτιού, αλουμινίου και γυαλιού εξοικονομούμε:

Για το χαρτί 17 μεγάλα δένδρα, για το αλουμίνιο 4 τόνους βωξίτη και για το γυαλί 1,2 τόνους πρώτης ύλης (οξείδιο του πυριτίου, άμμος).

Αξίζει να αναφέρουμε ότι αν παραχθούν με ανακύκλωση οι 400.000 τόνοι  χαρτί, που χρειάζεται η Ελλάδα ετησίως, το όφελος για το ελληνικό δημόσιο θα ήταν περίπου 200. 000.000 ευρώ, , που θα ξόδευε για την εισαγωγή πρώτων υλών. Επί πλέον ένα ζωογόνο δάσος, στις διαστάσεις της Νάξου, θα γλίτωνε κάθε χρόνο από την κατά-στροφή της υλοτόμησης.

            Σπάνια μια ιδέα, όπως αυτή της ανακύκλωσης, μπορεί να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά  τόσα πολλά και ταυτόχρονα τόσο καυτά προβλήματα.

Η Ε.Ε υιοθέτησε αμέσως αυτήν τη διαδικασία και εισηγήθηκε στα κράτη μέλη να την εφαρμόσουν. Ήδη η Ελλάδα εναρμόνισε την νομοθεσία της με Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ) στις 16/12/2006 και έθεσε συγκεκριμένους ποσοτικούς στόχους, όπως :

n  Μέχρι το 2011 να ανακυκλώνεται κατά βάρος το 60% του χαρτιού και του γυαλιού, το 50% του μετάλλου, το 22,5% του πλαστικού και το 15% του ξύλου.

n  Μέχρι το 2006 να συλλέγεται τουλάχιστον το 70% των χρησιμοποιημένων ορυκτελαίων και να αναγεννάτε το 80% εξ αυτών.

n  Επίσης, μέχρι τέλους του 2006 να συλλέγεται το 70% όλων των χρησιμοποιημένων συσσωρευτών βιομηχανίας και οχημάτων και να ανακυκλώνεται το 95% αυτών κατά βάρος.

n  Ανάλογοι ποσοτικοί στόχοι θεσπίζονται και για ελαστικά των αυτοκινήτων (αξιοποίηση του 65% μέχρι το 2006 και ανακύκλωση του 10%), τα απόβλητα των οικοδομικών εργασιών (μπάζα) (αξιοποίηση του 80% κ.β. και ανακύκλωση του 50% μέχρι το 2015) και τα παροπλισμένα οχήματα ( αξιοποίηση του 85% και ανακύκλωση του 80% κατά μέσο βάρος ανά όχημα και ανά έτος μέχρι την 1/6/2006).

Αλλά ας γνωρίσουμε καλύτερα την ανακύκλωση.

            Στη διαδικασία υλοποίησης της ανακύκλωσης διακρίνουμε δύο κύριες φάσεις:

►Την συλλογή των ανακυκλώσιμων υλικών κατά κατηγορίες, και βέβαια

►Την αναγκαία επεξεργασία τους.

γ₁)   Η φάση της συλλογής θεωρείται κρισιμότερη, αν όχι δυσκολότερη, γιατί η επιτυχία της εξαρτάται από τον βαθμό συμμετοχής του κοινού στην διαδικασία. Πράγματι, η φάση αυτή απαιτεί καλά ενημερωμένους και ευαισθητοποιημένους πολίτες, οι οποίοι θα θελήσουν και θα αποφασίσουν να κάμουν σωστό διαχωρισμό των υλικών (διαλογή) στους ειδικούς κάδους ανακύκλωσης.. Σε αυτό το στάδιο, που λέγεται και διαλογή στην πηγή, η συναίνεση και η ανταπόκριση του πολίτη είναι καθοριστικής σημασίας για την ποιότητα, το εύρος και το ύψος της συλλογής των υλικών.

            Για τη σωστή πληροφόρηση της κοινής γνώμης απαιτούνται, με πρωτοβουλία της τοπικής Δημοτικής Αρχής, συχνές διαλέξεις, κατάλληλο έντυπο και ηλεκτρονικό υλικό, ακόμη και ραδιοφωνικά ή τηλεοπτικά spots. Ιδιαίτερα αποτελεσματική όμως θεωρείται και η θέσπιση κινήτρων ή αντικινήτρων, που θα συναρτούν το ύψος των δημοτικών τελών με το βάρος των προς αποκομιδή απορριμμάτων του νοικοκυριού. Το πρόγραμμα αυτό έχει εφαρμοστεί σε αρκετές ευρωπαϊκές πόλεις (Βιέννη, Παρίσι, Βέρνη κ.α.) και τα αποτελέσματα κρίνονται ως άκρως ικανοποιητικά.

Αλλά και για τα ‘ατίθασα’ νοικοκυριά, που θα περιφρονήσουν την διαλογή στην πηγή και τα ανακυκλώσιμα υλικά τους θα ανακατευτούν με τα σκουπίδια, το πρόγραμμα της ανακύκλωσης έχει προβλέψει την συλλογή και αυτών των υλικών με τη μέθοδο της μηχανικής ή της χειρονακτικής διαλογής μέσα από τα αστικά απόβλητα. Η διαδικασία αυτή εφαρμόζεται σε ειδικό στεγασμένο χώρο λίγο πριν από την απόθεση των απορριμμάτων  στο Χώρο Υγειονομικής Ταφής, ωστόσο η ποιότητα των υλικών που ανακτώνται υστερεί σημαντικά έναντι εκείνων που λαμβάνονται από τη διαλογή στην πηγή, λόγω ανεπιθύμητων προσμίξεων.  

            Έτσι, ο στόχος για την Τοπική Αυτοδιοίκηση παραμένει η διαμόρφωση περιβαλλοντικής συνείδησης στους δημότες της, ώστε να μπορέσουν να ανταποκριθούν ικανοποιητικά στη διαδικασία της ανακύκλωσης και ιδιαίτερα στη φάση της διαλογής στην πηγή.  Μέχρι στιγμής δυστυχώς, όλα βεβαιώνουν για το αντίθετο, αφού τα στοιχεία του Επιτρόπου Περιβάλλοντος της ΕΕ των 25 κ. Δήμα, κατατάσσουν την Ελλάδα στην 22^η θέση στον τομέα της ανακύκλωσης με ποσοστό ανάκτησης μόλις 8% επί του συνόλου των ανακυκλώσιμων απορριμμάτων.. Στις τρεις πρώτες θέσεις βρίσκονται η Ολλανδία με 64%, η Γερμανία με 59% και η Αυστρία με ποσοστό ανακύκλωσης 58%. 

            Και σε αυτόν τον τομέα, η Νάξος φαίνεται να αποτελεί ένα τυπικό αντιπροσωπευτικό δείγμα της ελληνικής μιζέριας, αφού μόνο στον μικρό Δήμο Δρυμαλίας με την οικονομική και τεχνολογική ανεπάρκεια, συντηρείται στοιχειωδώς ένα πρόγραμμα ανακύκλωσης για χαρτί, αλουμίνιο και μπαταρίες. Την οργάνωση και το συντονισμό της όλης προσπάθειας ασκεί μια μικρή εθελοντική ομάδα πολιτών, ενώ η Δημοτική Αρχή έχει δεσμευτεί να παρέχει την αναγκαία τεχνική υποστήριξη, κάτι όμως που δεν έγινε ως τώρα σε ικανοποιητικό βαθμό.  Παρόλα αυτά η συντονιστική ομάδα επιμένει να ενημερώνει και να ευαισθητοποιεί διάφορες κοινωνικές ομάδες, με έμφαση στην μαθητιώσα νεολαία, η οποία και ανταποκρίνεται θετικά.

γ₂)    Όσον αφορά την επεξεργασία των ανακυκλώσιμων υλικών, αυτή πραγματοποιείται σε ειδικές βιομηχανικές μονάδες κατά κανόνα ιδιωτικές, που βρίσκονται γύρω από την Αττική και είναι ειδικευμένες σε ένα  είδος ανακυκλώσιμου υλικού, όπως Βιομηχανία Χρησιμοποιημένου Χάρτου ή αλουμινίου ή γυαλιού κοκ. 

δ)  Η κομποστοποίηση. Πρόκειται για μια απομίμηση της μεθόδου που εφαρμόζει η φύση προκειμένου να διαχειριστεί τα ‘άχρηστα’ οργανικά υλικά, που παράγονται κατά την ακριβή εκτέλεση του βιολογικού της κύκλου, όπως τα ξερά φύλλα, την περσινή βλάστηση, τα σάπια φρούτα, τους νεκρούς οργανισμούς κ.α. Η ίδια δημιουργεί στην ‘άχρηστη’ μάζα, οικογένειες μικροοργανισμών (βακτήρια , μύκητες), οι οποίοι από-συνθέτουν τα οργανικά συστατικά της και μετατρέπουν την βιομάζα σε ένα είδος χώματος, που χρησιμεύει ως τροφή για την νέα βλάστηση.

Αυτήν ακριβώς τη φυσική διαδικασία κάνουμε με την κομποστοποίηση. Συλλέγουμε, δηλαδή,  ξεχωριστά τα οργανικά υλικά των απορριμμάτων ( καθαρίσματα φρούτων ή λαχανικών, κλαδέματα, υπολείμματα τροφών, ψωμιά, στάχτη, πριονίδια κ.α.) και τα τοποθετούμε σε ειδικό κάδο (κομποστοποιητή) που μπορεί να βρίσκεται στην αυλή ή και στην βεράντα του σπιτιού μας (οικιακή κομποστοποίηση).

Στην συγκεντρωμένη  βιομάζα και με κατάλληλες συνθήκες υγρασίας και αερισμού, αναπτύσσονται οι μικροοργανισμοί, οι οποίοι πραγματοποιούν την βιολογική ζύμωση και μετατρέπουν τη βιομάζα σε είδος χώματος που ονομάζεται «κομπόστ». Η όλη δι-εργασία είναι άοσμη και διασφαλίζει την ανθρώπινη υγεία, ενώ το παραγόμενο κομπόστ μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εδαφοβελτιωτικό στον κήπο μας ή στο κτήμα, ως φυσικό λίπασμα, ακόμη και ως εδαφικό υπόστρωμα για νέα φυτώρια.

Η κομποστοποίηση είναι μια ενδιαφέρουσα απασχόληση για κάθε καταναλωτή, με την οποία μπορεί να μειώσει το συνολικό βάρος των απορριμμάτων κατά 35%. Πράγματι, τα οργανικά υλικά αποτελούν το 40% έως 60%  των αστικών αποβλήτων, αλλά απ’ αυτά μόνο το 70% είναι κομποστοποιήσιμο.

            Η κομποστοποίηση, ως μέθοδος διαχείρισης των οργανικών απορριμμάτων, συνιστάται από την ΕΕ με την οδηγία 31/1999 και η Ελλάδα εναρμόνισε τη νομοθεσία της με την Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ) στις 16/12/2002, υιοθετώντας μάλιστα ένα αρκετά πιεστικό χρονοδιάγραμμα με συγκεκριμένους ποσοτικούς στόχους τη μείωση των βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων κατά 25% μέχρι το 2010 και κατά 50% μέχρι το 2013, ως προς εκείνα που παρήχθησαν το έτος 1999.

            Στις αγροτικές περιοχές και ειδικότερα στη Νάξο, η διαδικασία της κομποστοποίησης, έτσι όπως περιγράφηκε παραπάνω, είναι σχεδόν ανύπαρκτη, αφού το σύνολο των οργανικών απορριμμάτων χρησιμεύει ως τροφή των οικόσιτων ζώων. Αυτό μάλιστα συνιστά μια βελτιωμένη διαχείριση των οργανικών αποβλήτων, μιας και προσομοιάζει ακόμη περισσότερο με εκείνη της φύσης.

2. 3.    Αξιοποίηση και επικινδυνότητα

            Ένα ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης αστικών αποβλήτων, περιλαμβάνει, εκτός από τον περιορισμό του όγκου τους για τον οποίον αναφερθήκαμε, και τη χρήση μεθόδων επεξεργασίας με στόχο την ενεργειακή αξιοποίηση, την άρση της επικινδυνότητάς τους και τέλος τη διάθεση του τελικού επεξεργασμένου υπολείμματος σε σύγχρονους Χώρους Υγειονομικής Ταφής Υπολειμμάτων (ΧΥΤΥ).

Η επίτευξη αυτού του αντικειμενικού στόχου μπορεί να επιτευχθεί με πολλές διαχειριστικές μεθόδους που συναρτώνται με τη σύνθεση των απορριμμάτων, την πληθυσμιακή συγκέντρωση της περιοχής, την δυνατότητα υγειονομικής προστασίας, το είδος των ωφελημάτων που επιδιώκουμε κ.α. Στα μεγάλα αστικά κέντρα π.χ. της Ευρώπης, της Ιαπωνίας και της Βόρειας Αμερικής, όπου επικρατεί μεγάλη πληθυσμιακή συγκέντρωση και στενότητα διαθέσιμου χώρου, εφαρμόζεται συνήθως η μέθοδος της ελεγχόμενης καύσης, σε αντίθεση με τις περιοχές της υπαίθρου, όπου κυριαρχούν οι Χώροι Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων (ΧΥΤΑ).

Αναλυτικότερα οι συνηθέστεροι μέθοδοι διαχείρισης των στερεών αποβλήτων είναι :

1. Θερμική επεξεργασία – Καύση        

     Είναι επιστημονικά διαπιστωμένο ότι η καύση των σκουπιδιών στον ελεύθερο χώρο, εκτός του ότι εγκυμονεί κινδύνους πυρκαγιάς, απελευθερώνει διοξίνες, φουράνια και άλλα τοξικά αέρια στην ατμόσφαιρα, τα οποία απειλούν την υγεία μας.

Η ΕΕ έχει απαγορεύσει την ελεύθερη καύση και προτείνει την ελεγχόμενη εντός ει-δικού τεράστιου λέβητα, με παρουσία ή και απουσία οξυγόνου. Τα παραγόμενα αέρια είναι κυρίως μεθάνιο, οξείδια του άνθρακα, του θείου ή του αζώτου κ.α., τα οποία φιλτράρονται, ενώ κάποια από αυτά (μεθάνιο κ.α.) συλλέγονται και χρησιμοποιούν-ται ως καύσιμο για παραγωγή ενέργειας. Στη βάση του λέβητα μένει η τέφρα (στάχτη), η οποία απομακρύνεται και θάβεται σε ειδικό Χώρο Υγειονομικής Ταφής Υπολειμμάτων (ΧΥΤΥ), εκτός αν είναι τοξική και επικίνδυνη, οπότε υφίσταται  ειδική επεξεργασία.

     Η μέθοδος έχει αρκετά πλεονεκτήματα και, παρά το υψηλό κόστος της, εφαρμόζεται με διάφορες τεχνικές (πυρόλυση, αεριοποίηση κ.α.) σε πολλές Ευρωπαϊκές

χώρες, όπως στην Ελβετία, την Δανία, την Ολλανδία κ.α. Μάλιστα στη Γαλλία, Γερμανία και Ισπανία λειτουργούν μεγάλες ιδιωτικές βιομηχανικές μονάδες, οι οποίες εφαρμόζουν την θερμική επεξεργασία των απορριμμάτων και παράγουν εμπορεύσιμες ποσότητες ενέργειας.

2.   Βιολογική επεξεργασία

      Αφορά στη διαχείριση του οργανικού κλάσματος των απορριμμάτων και είναι η γνωστή μας κομποστοποίηση. Γνωρίζουμε ότι η διαδικασία πραγματοποιείται με παρουσία αέρα (αερόβια), αλλά μπορεί να πραγματοποιηθεί και με απουσία αέρα (αναερόβια), όπως στην περίπτωση της λυματολάσπης στη Ψυτάλλεια, οπότε  παράγεται αέριο πλούσιο σε μεθάνιο που χρησιμοποιείται στην παραγωγή ενέργειας.

3.   Μηχανική επεξεργασία

      Πρόκειται για την διεργασία της ξεχωριστής διαλογής των μη οργανικών απορριμμάτων ανά κατηγορία και την αξιοποίησή τους μέσα από την τεχνική της ανακύκλωσης. Η μέθοδος παρουσιάζει στις μέρες μας ευρύτατη εφαρμογή, καθώς επεκτείνει συνεχώς το επεξεργάσιμο υλικό της, και ήδη, εκτός των βασικών ανακυκλώσιμων υλικών,  διαχειρίζεται παλιά αυτοκίνητα, οικιακά σκεύη, ξύλο, ακόμη και επικίνδυνα αστικά, βιομηχανικά και νοσοκομειακά απόβλητα.     

 4.  Χώροι Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων (ΧΥΤΑ)

      Γνωρίζουμε ότι η ελεύθερη απόθεση των απορριμμάτων στις ανεξέλεγκτες χωματερές, ακόμη και η πρόχειρη ταφή τους με λίγο χώμα, δεν συνιστούν αποδεκτές μεθόδους διαχείρισης, διότι μολύνουν την ατμόσφαιρα με το βιοαέριο τους και τον υπόγειο υδροφορέα με τα τοξικά στραγγίσματά τους, ενώ αποτελούν μόνιμες και επικίνδυνες εστίες ανάπτυξης μικροβίων, που απειλούν την δημόσια υγεία.

Ωστόσο, αποδεκτή διαχείριση είναι η ταφή εκείνη η οποία πληροί βασικούς υγειονομικούς κανόνες και κάποιες τεχνικές προδιαγραφές. Οι κυριότεροι απ’ αυτούς είναι :       

     ►Η στεγανοποίηση όλων των πλευρών της εδαφικής λεκάνης,

     ►Η εγκατάσταση δικτύου συλλογής των στραγγισμάτων

     ►Η εγκατάσταση άλλου δικτύου συλλογής του βιοαερίου, και

     ►Η κατασκευή ειδικών αντιπυρικών και αντιπλημμυρικών έργων.

     Ένας χώρος οργανωμένος κατ’ αυτόν τον τρόπο αποτελεί μια απλή και αξιόπιστη διαχείριση των αστικών αποβλήτων και λέγεται Χώρος Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων (ΧΥΤΑ). Ωστόσο, δεν συνιστά από μόνος του ολοκληρωμένη διαχείριση, αφού η εφαρμογή του δεν προϋποθέτει  την ανάκτηση και αξιοποίηση των ανακυκλώσιμων και βιοδιασπόμενων υλικών.

ε) Παραστατική παρουσίαση

    ι)  Τις συνήθεις μεθόδους διαχείρισης των απορριμμάτων, καθώς και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους συνοψίζουμε στον επόμενο πίνακα.    

ΙΙ) Διάγραμμα φάσεων. Τις κυριότερες διαχειριστικές φάσεις των απορριμμάτων και  τα αποτελέσματά τους εμφανίζουμε στο παρακάτω διάγραμμα :

Όπως φαίνεται στο διάγραμμα οι μέθοδοι της καύσης και του ΧΥΤΑ παρέχουν μεν ενέργεια, αλλά δεν προαπαιτούν ανάκτηση, ανακύκλωση ή κομποστοποίηση, οπότε δεν συμβάλλουν κατ’ ανάγκην στην εφαρμογή των βασικών διαχειριστικών αρχών της πρόληψης και της αξιοποίησης των απορριμμάτων.  

Αξιολόγηση των μεθόδων

            Το πρόβλημα της διαχείρισης των Αστικών Στερεών Αποβλήτων μπορεί να χρονολογείται από την μακρινή εποχή που ο άνθρωπος απεφάσισε να ζει σε μικρές κοινωνίες, όμως μόλις τα τελευταία 30 χρόνια, η κοινωνία της αφθονίας και το μοντέλο του αλόγιστου καταναλωτισμού, κατάφεραν να το γιγαντώσουν. Έτσι, οι διάφορες διαχειριστικές μέθοδοι έχουν μικρό εργασιακό ιστορικό και η αποτελεσματικότητά τους εξακολουθεί να αξιολογείται καθημερινά από τους επιστήμονες.  

Η αναζήτηση του τέλειου που χαρακτηρίζει την σύγχρονη επιστημονική έρευνα, οδηγεί σε συνεχή καταγραφή των αποτελεσμάτων, από την εφαρμογή των μεθόδων διαχείρισης των απορριμμάτων, και τα τελικά συμπεράσματα βλέπουν το φως της δημοσιότητας κυρίως δια μέσου του έντυπου και του ηλεκτρονικού τύπου.

Σύμφωνα με αυτές τις πηγές έχουμε την παρακάτω εικόνα :

1. Ο συνδυασμός της Αερόβιας Βιολογικής και της Μηχανικής Επεξεργασίας (Α.Β-Μ.Ε) αποτελεί ικανοποιητική διαχειριστική μέθοδο, αφού είναι απόλυτα συμβατή με τους διαχειριστικούς στόχους που θέτει η Ε.Ε., προωθεί συστηματικά τις βασικές αρχές της πρόληψης και της αξιοποίησης των αποβλήτων με  επαναχρησιμοποίηση, ανακύκλωση ή κομποστοποίηση υλικών και απαιτεί την ελάχιστη δαπάνη εγκατάστασης και λειτουργίας, που κυμαίνεται μεταξύ 35 και 62 € ανά τόνο απορριμμάτων.  Η μέθοδος αυτή έχει ως ένθερμους υποστηρικτές το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος (ΤΕΕ), την Οικολογική Εταιρεία Ανακύκλωσης και τη γνωστή διεθνούς κύρους περιβαλλοντική οργάνωση Greenpeace. Υπάρχει μάλιστα και η πρακτική επιβεβαίωση της επάρκειας της μεθόδου, από τον ελληνικών συμφερόντων Όμιλο «Ελληνική Τεχνοδομική», ο οποίος έχει ιδρύσει από ετών μονάδα Α.Β-Μ.Ε απορριμμάτων στη Γερμανία με εξαιρετικά αποτελέσματα

.

2. Η μέθοδος της καύσης, παρόλο που δεν προαπαιτεί ανακύκλωση ή λιπασματοποποίηση και έχει διπλάσιο κόστος εγκατάστασης και λειτουργίας από την μέθοδο της Α.Β Μ.Ε , παράγει ανά τόνο απορριμμάτων ενέργεια 450 έως 650 kWh, δηλαδή όση παράγουν ½ τόνου λιγνίτη ή 1,1 βαρέλια πετρέλαιο.

    Το δεδομένο αυτό σε συνδυασμό με τις ελάχιστες απαιτήσεις της σε εδαφική έκταση και την δυνατότητά της να μειώνει τον όγκο των απορριμμάτων έως και 90% , την καθιστά ιδιαίτερα προσφιλή μέθοδο σε αρκετές χώρες της κεντρικής Ευρώπης, αλλά και στον σύγχρονο επιχειρηματικό κόσμο..

3. Η Ελλάδα, ύστερα από το τσουχτερό πρόστιμο των 5,1 εκατομμυρίων €, που της επέβαλλε η ΕΕ το 2001 για τη λειτουργία της ανεξέλεγκτης χωματερής του Κουρουπητού Χανίων, φαίνεται να έχει υιοθετήσει την μέθοδο των ΧΥΤΑ.  Ήδη έχει εκπονήσει τους περιφερειακούς σχεδιασμούς της, σύμφωνα με τους οποίους ιδρύονται 130 και πλέον Χώροι Υγειονομικής Ταφής ανά την επικράτεια και πολλοί απ’ αυτούς χρηματοδοτούνται από το Γ’ ΚΠΣ και ήδη κατασκευάζονται.  

     Όμως, το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος (ΤΕΕ), διερευνώντας τις νέες τεχνολογίες διαχείρισης των στερεών αποβλήτων, κρίνει ως εσφαλμένη την επιλογή του περιφερειακού σχεδιασμού των 130 ΧΥΤΑ και σε σχετική έκθεσή του υπεραμύνεται της μεθόδου της Α.Β-Μ.Ε, και αντιπροτείνει την δημιουργία 7 μόλις Ολοκληρωμένων Εγκαταστάσεων Διαχείρισης Απορριμμάτων (ΟΕΔΑ) για όλη την Ελλάδα, όπου θα εφαρμόζεται η συγκεκριμένη μέθοδος. Η συλλογιστική των ερευνητών του ΤΕΕ στηρίζεται σε τρία κύρια δεδομένα :

     è Στο γεγονός ότι η μέθοδος αυτή επιδιώκει συστηματικά την δραστική μείωση του όγκου των αποβλήτων ακόμη και κατά 80%, με τη μέγιστη δυνατή ανάκτηση σε κομπόστ και ανακυκλώσιμα υλικά,. Ο στόχος, μάλιστα,  θεωρείται εφικτός αφού στη Γαλλία, με την ίδια μεθοδολογία, το αντίστοιχο ποσοστό ήδη έχει υπερβεί το 70%.

     è Σε αντίθεση με την μέθοδο του ΧΥΤΑ, όπου θάβεται μεγάλος όγκος απορριμμάτων και η ζωή του χώρου απόθεσης δεν υπερβαίνει τα 20 χρόνια, εδώ όπου οι Χώροι Υγειονομικής Ταφής Υπολειμμάτων θα δέχονται μόλις το 20% του συνολικού όγκου, ο χρόνος ζωής τους, μέχρι τον κορεσμό, θα είναι υπερτριπλάσιος.   

     è Μα το ισχυρότερο επιχείρημα έχει να κάνει με τα περιβαλλοντικά, οικονομικά και κοινωνικά οφέλη, που προκύπτουν από την εφαρμογή της μεθόδου.

     Στα περιβαλλοντικά περιλαμβάνεται η εξοικονόμηση φυσικών πόρων και ενέργειας, στα οικονομικά η σχεδόν ανέξοδη προμήθεια των πρώτων υλών, καθώς και η ενεργειακή αξιοποίηση του καύσιμου υλικού RDF ή SRF, που αποτελεί μίγμα πλαστικού και χαρτιού μη ανακυκλώσιμου. Τέλος, στα κοινωνικά οφέλη κατατάσσουν τον περιορισμό των μολυσματικών κινδύνων, καθώς και τη μείωση των κοινωνικών αντιδράσεων, που καθυστερούν ή και ματαιώνουν την δημιουργία νέου ΧΥΤΑ στην περιοχή τους, όπως έγινε πρόσφατα και στη Νάξο..

4.  Τα δύο τελευταία χρόνια (2006-2007) η αξιολόγηση των μεθόδων διαχείρισης έχει ριζικά αλλάξει. Η εξέλιξη της τεχνολογίας στον τομέα της καύσης των αποβλήτων και τα μειονεκτήματα του ΧΥΤΑ που αφορούν στις μεγάλες εδαφικές απαιτήσεις του και την αδυναμία διασφάλισης του προαπαιτούμενου της ανακύκλωσης, οδήγησαν την ΕΕ, και φυσικά και την Ελλάδα, σε αλλαγή στρατηγικής στο ζήτημα της διαχείρισης. Εγκαταλείπεται πλέον η πολύ διαδεδομένη και πολυδάπανη διαχείριση του ΧΥΤΑ και τάσσονται ανεπιφύλακτα υπέρ της «θερμικής επεξεργασίας με ανακύκλωση».   

      Η απόφαση αυτή σε συνδυασμό με την αδυναμία των ΟΤΑ να ανταποκριθούν στις αυξημένες απαιτήσεις της θερμικής επεξεργασίας, αλλά  και τη γνωστή ενεργειακή ισοδυναμία :

            καύση 1 τόνου απορριμμάτων çè με 1,1 βαρέλια πετρελαίου, κίνησε το ενδιαφέρον πολλών επιχειρηματιών, κυρίως στην ΕΕ, με αποτέλεσμα να μετατοπίζεται η ευθύνη διαχείρισης των απορριμμάτων από τους ΟΤΑ στους ιδιώτες. Η στροφή της ΕΕ στη διαχείριση Καύση και Ανακύκλωση δημιουργεί νέες επενδυτικές ευκαιρίες, οι οποίες πρόκειται να κορυφωθούν στην περίπτωση που τα σκουπίδια χαρακτηριστούν ανανεώσιμη πηγή ενέργειας. Ήδη, στην Ευρώπη λειτουργούν κολοσσιαίες εταιρείες θερμικής διαχείρισης στερεών αποβλήτων, όπως η Γαλλική Veolia με 71.000 εργαζόμενους και η Γερμανική Remondis με 17.100, που διεκδικούν το μερίδιο τους από την πίττα των 1,3 δισεκατομμυρίων τόνων απορριμμάτων της Ευρώπης ετησίως. Τα παραγόμενα προϊόντα τους είναι η ενέργεια καθώς και κάποιες δευτερεύουσες πρώτες ύλες.  

         Στον μεγαλύτερο Δήμο της Χώρας, τον Δήμο Αθηναίων, με τα 4 εκατομμύρια τόνους απορριμμάτων ετησίως, τάσσονται αναφανδόν υπέρ της νέας τεχνολογίας (καύση – ανακύκλωση), παρά το γεγονός ότι εκκρεμεί η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας για την χωροθέτηση 3 νέων ΧΥΤΑ στην Αττική.

         Υπό το φως των νέων εξελίξεων είναι λογικό να αμφισβητείται, τώρα πολύ περισσότερο, η αναγκαιότητα του ΧΥΤΑ στη Νάξο και να αυξάνονται αντίστοιχα οι πιθανότητες δημιουργίας στην ίδια θέση μονάδας θερμικής επεξεργασίας και Χώρου Υγειονομικής Ταφής Υπολειμμάτων (ΧΥΤΥ)., που σε αντίθεση με τον ΧΥΤΑ, εξακολουθεί να επιδοτείται. Ταυτόχρονα, οι δύο Δήμοι του νησιού πρέπει να συνεργαστούν αρμονικά,προκειμένου να προωθήσουν ένα ενιαίο, διαρκές και καλά οργανωμένο πρόγραμμα ανάκτησης όλων των ανακυκλώσιμων υλικών.